فرهنگ بشری دستاوردی عظیم و حاصل همکاری و همیاری تمام ملل و اقوام ساکن زمین است، در این مجموعه هیچ ملتی را هر چند کوچک نمی توان در این فرهنگ سهیم ندانست ولی به جرات می توان گفت که بهره برخی ملل و اقوام دراین دستاورد بشری بیش از سایرین است، و حاصل آن را می توان در میزان آثار ادبی، سازه ها و آثار تاریخی، هنرها و صنایع سنتی و بسیاری دیگر از عناصر فرهنگی دانست. کشور ما از معدود کشورهایی است که صنایع وهنرهای ستی بیشمار آن نظر کارشناسان و گردشگران را به خود جلب کرده است، فراوانی محصولات سنتی مانند گلیم، گبه، فرش، انواع کاشی کاری، تذهیب، مینا کاری و دیگر انواع هنرهای سنتی خود گویای این حقیقت است.
صنایع دستی را در یک تعریف ساده و در عین حال گویا می توان چنین توضیح داد: "... صنایع دستی هم حالت کارگاهی و هم خانگی و قابلیت استقرار در شهر و روستا را دارد و بدون نیاز به تکنولوژی پیشرفته بیشتر متکی به تخصص های بومی و سنتی است و قسمت اعظم مواد اولیه مورد مصرف آن از داخل کشور قابل تهیه و تأمین است، صنایع دستی دارای ویژگی های هنری و مصرفی به طور توأمان بوده و علاوه بر داشتن جنبه های مصرفی قوی، برخوردار از بینش، ذوق، اندیشه و فرهنگ تولید کننده نیز هست و در مجموع می توان آن را یک هنر – صنعت نامید."
هنرهای سنتی و صنایع دستی از دیرباز و پیش از صنعتی شدن زندگی بشر، به بسیاری از نیازهای زندگی انسان پاسخ می گفتند و زیستن را برای او تسهیل می کردند. در گذشته های نه چندان دور سفالگری و ظروف سفالی پاسخگوی نیاز بسیاری از مردم کشور ما به ظروف خانگی را پاسخ می گفت و یا تا اواسط دوره صفوی و پیش از آنکه دفاتر بازگانی انگلیسی و هلندی در ایران فعالیت خود را آغاز کنند و واردات انواع پارچه را متداول سازند، پوشاک مردم ما از پارچه های محصول کارگاه های کاشان و یزد، تهیه و دوخته می شد، ولی رفته رفته با صنعتی شدن زندگی، پارچه هایی نظیر ترمه و ابریشم و مخمل، به فراموشی سپرده شد و پته کرمان و مخمل کاشان را دیگر تنها در صندوق های مادربزرگ های می شد یافت.
صنایع دستی چنان که گفته شد بخشی از صنایع اولیه است و چون دیگر صنایع می تواند دارای اثرات بسیار مثبت اقتصادی واجتماعی باشد، از جمله:
۱- نقش صنایع دستی در بالا بردن سطح اشتغال،
۲- نقش صنایع دستی در ازدیاد درآمد سرانه،
۳- نقش صنایع دستی در تولید ملی،
۴- نقش صنایع دستی در توسعه گردشگری و مبادلات فرهنگی،
۵- نقش صنایع دستی در توسعه صادرات.
می توان با ایجاد نوآوری در رشته های صنایع دستی و بررسی نیاز بازار و سلایق موجود در کالبد صنایع دستی روح تازه ای دمید، و با آشنا کردن جوانان با این رشته ها ماندگاری آنان را تامین کرد. هم اکنون بر اساس گزارش سازمان صنایع دستی ۲۵۳ شاخه هنرهای سنتی و صنایع دستی در کشور به ثبت رسیده است که از نظر میزان فعالیت به شاخه های زیر تقسیم می شود:
الف- رشته های در حال تولید و فعال صنایع دستی،
ب- رشته های کم رونق صنایع دستی،
ج- رشته های منسوخ شده صنایع دستی.
الف: رشته های در حال تولید و فعال شامل:
۱- تراش شیشه
۲- شیشه گری فوتی قالبی
۳- معرق شیشه
۴- نقاشی روی شیشه
۵- هم جوشی شیشه (فیوزگلاسی)
۶- ابریشم بافی
۷- احرامی بافی
۸- انواع پارچه های سنتی
۹- بافتنی های سنتی
۱۰- پلاس
۱۱- پن بافی (نوار بافی)
۱۲- جاجیم بافی (ماشته، موج بافی)
۱۳- جیم بافی
۱۴- چادر شب بافی
۱۵- چپری
۱۶- چفیه بافی
۱۷- چنته
۱۸- حمام سری
۱۹- زری سری
۲۰- ساچیم بافی
۲۱- سجاده بافی
۲۲- سرانداز بافی
۲۳- سیاه چادر بافی
۲۴- شعر بافی
۲۵- شک بافی
۲۶- شمه بافی
۲۷- فرت بافی
۲۸- قراقی
۲۹- قلاب بافی
۳۰- گزی بافی
۳۱- گلیمچه (متکازین)
۳۲- متقال
۳۳- مداخله بافی
۳۴- وریس بافی
۳۵- جل اسب
۳۶- خورجین بافی
۳۷- زیلو
۳۸- قالی گل برجسته
۳۹- قالیبافی
۴۰- گبه بافی
۴۱- گلیم دورو
۴۲- گلیم گل برجسته
۴۳- گلیم یک رو
۴۴- گلیم مسند
۴۵- مفرش
۴۶- البسه محلی
۴۷- باشلق
۴۸- برقع
۴۹- پوشین دوزی
۵۰- چوغا
۵۱- عروسک محلی
۵۲- گیوه بافی
۵۳- گیوه دوزی
۵۴- چاپ قلمکار
۵۵- چاپ کلاقه ای (باتیک)
۵۶- قلمکار نقاشی
۵۷- نقاشی روی ابریشم
۵۸- تسمه دوزی
۵۹- تفرشی دوزی
۶۰- توربافی با سوزن
۶۱- تور دوزی
۶۲- چشمه دوزی
۶۳- چهل تکه دوزی (خاتمی دوزی)
۶۴- حاشیه دوزی
۶۵- خامه دوزی
۶۶- خامه دوزی سیستان
۶۷- خوس دوزی
۶۸- درویش دوزی
۶۹- دکمه دوزی
۷۰- دور دوزی
۷۱- ده یک دوزی
۷۲- زرک دوزی
۷۳- زغره دوزی
۷۴- زمینه دوزی
۷۵- زنار دوزی
۷۶- ژور دوزی
۷۷- ستاره دوزی
۷۸- سجاف دوزی
۷۹- سرافی دوزی
۸۰- سرمه دوزی
۸۱- سکه دوزی
۸۲- سنگ دوزی
۸۳- سوزن دوزی
۸۴- سوزن دوزی بلوچ
۸۵- سیاه دوزی ترکمن
۸۶- شرابه دوزی
۸۷- شمسه دوزی
۸۸- صدف دوزی
۸۹- ظریف دوزی
۹۰- فتیله دوزی
۹۱- قلاب دوزی رشت
۹۲- قیطان دوزی
۹۳- کتیبه دوزی
۹۴- کردی دوزی
۹۵- کم دوزی
۹۶- گبر دوزی (زرتشتی دوزی)
۹۷-گلابتون دوزی (بندرعباسی)
۹۸- گلدوزی اصفهان
۹۹- گندمی دوزی
۱۰۰- سمانه زنبور دوزی
۱۰۱- سمایه دوزی
۱۰۲- لچک دوزی
۱۰۳- لمه دوزی
۱۰۴- مخمل دوزی
۱۰۵- مرصع دوزی
۱۰۶- مروارید دوزی
۱۰۷- مشبک دوزی
۱۰۸- مضاعف دوزی
۱۰۹- مغزی دوزی
۱۱۰- ملیله دوزی
۱۱۱- ممقان دوزی
۱۱۲- منجوق بافی با سوزن
۱۱۳- منجوق دوزی
۱۱۴- منگوله دوزی
۱۱۵- نقره دوزی
۱۱۶- نقش دوزی
۱۱۷- یراق دوزی
۱۱۸- قلاب دوزی اصفهان
۱۱۹- نوار دوزی
۱۲۰- آجیده دوزی
۱۲۱- آویز دوزی
۱۲۲- آینه دوزی
۱۲۳- ابریشم خام دوزی
۱۲۴- ابریشم دوزی نقش زری
۱۲۵- اشرفی دوزی
۱۲۶- اشک دوزی
۱۲۷- ایلگه دوزی (برودری دوزی)
۱۲۸- بادبزن بمپور
۱۲۹- بادله دوزی
۱۳۰- بخارا دوزی
۱۳۱- برجسته دوزی
۱۳۲- بلیش دوزی (قزاق دوزی)
۱۳۳- بندری دوزی
۱۳۴- پنه دوزی (سلسله دوزی)
۱۳۵- پریوار دوزی
۱۳۶- پولک دوزی
۱۳۷- پیله دوزی
۱۳۸- تخمک دوزی
۱۳۹- خرمهر سازی
۱۴۰- سفال با نقاشی رو لعابی
۱۴۱- سفال با نقاشی زیر لعابی
۱۴۲- سفال لعاب دار (سرامیک)
۱۴۳- سفالگری
۱۴۴- کاشی معرق
۱۴۵- کاشی معقلی
۱۴۶- کاشی هفت رنگ
۱۴۷- چارق – چموش
۱۴۸- سراجی
۱۴۹- نقاشی روی چرم
۱۵۰- افزار فلزی
۱۵۱- جُنده کاری
۱۵۲- چاقو سازی
۱۵۳- چلنگری
۱۵۴- حکاکی روی فلز
۱۵۵- دواتگری
۱۵۶- ریخته گری
۱۵۷- زرگری (طلا سازی)
۱۵۸- زیور آلات محلی
۱۵۹- ضریح سازی
۱۶۰- علامت سازی
۱۶۱- قلمزنی
۱۶۲- کوفته گری
۱۶۳- گرگور بافی
۱۶۴- مسگری
۱۶۵- مشبک کاری روی فلز
۱۶۶- ملیله سازی
۱۶۷- مینای پنجره ای (مشبک)
۱۶۸- مینای خانه بندی
۱۶۹- مینای مرصع
۱۷۰- مینای نقاشی
۱۷۱- آجر کاری
۱۷۲- آینه کاری
۱۷۳- کاربندی
۱۷۴- کاشی کاری (سنتی)
۱۷۵- گچبری
۱۷۶- نقاشی سنتی دیواری
۱۷۷- بامبو بافی
۱۷۸- چیق بافی
۱۷۹- حجم بافی چوبی
۱۸۰- حصیر بافی (بوریا بافی)
۱۸۱- خاتم
۱۸۲- خراطی
۱۸۳- سازهای سنتی
۱۸۴- سوخت روی چوب
۱۸۵- کپوربافی
۱۸۶- کنده کاری روی چوب
۱۸۷- گره چینی
۱۸۸-معرق
۱۸۹- مروار بافی (ارغوان بافی)
۱۹۰- مشبک چوب
۱۹۱- معرق چوب
۱۹۲- معرق منبت
۱۹۳- منبت
۱۹۴- نازک کاری
۱۹۵- نقاشی روی چوب
۱۹۶- صنایع دستی دریایی
۱۹۷- نقاشی روی صدف
۱۹۸- تراش سنگهای قیمتی و نیم قیمتی
۱۹۹- حجری (سنگ تراشی)
۲۰۰- حکاکی روی سنگ
۲۰۱- خراطی سنگ
۲۰۲- فیروزه کوبی
۲۰۳- مجسمه سازی با سنگ
۲۰۴- مرصع سنگ
۲۰۵- مشبک سنگ
۲۰۶- معرق سنگ
۲۰۷- موزائیک کاری سنگ
۲۰۸- تذهیب
۲۰۹- تشعیر
۲۱۰- جلد سازی
۲۱۱- خوشنویسی
۲۱۲- طراحی سنتی
۲۱۳- کاغذ سازی دستی
۲۱۴-نگارگری (مینیاتور)
۲۱۵- تن پوش نمدی (کپنک)
۲۱۶- زیرانداز نمدی
۲۱۷- کلاه نمدی
ب- رشته های کم رونق صنایع دستی
۱- دارایی بافی(ایکات)،
۲- عبابافی،
۳- کاشی مینایی،
۴- حکاکی روی چرم،
۵- نقش اندازی ضربی،
۶- ورشو سازی،
۷- قواره بری،
۸- پاپیه ماشه،
۹- نقاشی گل و مرغ،
۱۰- نقاشی لاکی،
۱۱- زری بافی.
ج- رشته های منسوخ شده صنایع دستی
۱- ارمک بافی
۲- اهرامی
۳- برک بافی
۴- پتوبافی
۵- پرده بافی
۶- ترمه بافی
۷- حوله بافی
۸- شال بافی
۹- عریض بافی
۱۰- قناویز
۱۱- کرباس بافی
۱۲- مخمل بافی (مخمل گل برجسته)
۱۳- نمکدان بافی
۱۴- گره خورد (دندانی)
۱۵- کاشی زرین فام
۱۶- سوخت روی چرم
۱۷- معرق چرم
۱۸- اسلحه سازی
۱۹- قفل سازی
۲۰- آهک بری
۲۱- ارسی سازی
۲۲- زمود گری
۲۳- چاپ سنگی روی کاغذ
۲۴- صحافی سنتی
۲۵- قطاعی (کاغذبری)
۲۶- نقاشی قهوه خانه ای